درس اول کلاس 10 هدف زندگی

درس اول
هدف زندگی
در عالم یک چیز است که آن فراموش کردنی نیست؛ اگر جمله چیزها را فراموش کنی
و آن را فراموش نکنی، تو را باک نیست و اگر جمله را به جا آری و آن را فراموش کنی، هیچ
نکرده باشی؛ همچنان که پادشاهی تو را به ده فرستاده برای کار معین، تو رفتی و صد کار دیگر
گزاردی، چون آن کار را که برای آن رفته بودی نگزاردی، گویی که هیچ نگزاردی. پس
آدمی درین عالم برای کاری آمده است، و مقصود آن است، چون آن نمی گزارد، پس هیچ
نکرده باشد.
اگر تو گویی اگرچه آن کاری که خدا مرا برای آن آفریده نمی کنم، در عوض، چندین
کار دیگر انجام می دهم، گویم آدمی را برای آن کارهای دیگر نیافریده اند. همچنان باشد که
تو شمشیر جواهرنشانی که قیمت نتوان بر آن گذاشت و تنها در خزائن ملوک از آن بتوان
یافت آورده باشی و آن را ساطور گوشت گندیده ای کنی و یا دیگ زرین را بیاوری و در آن
شلغم بپزی و بگویی که من اینها را معطل نگذاشته و به کار گرفته ام! جای افسوس و خنده
نباشد؟
حق تعالی نیز تو را ارزش بسیار داد ه است. پس ببین که برای چه تو را خلق کرد ه و برای چه
کار فر ستاده است

جهان هدفمند ( غایتمند)
چرادر پس خلقت تک تک موجودات این جهان هدفی وجود دارد؟؛
زیرا خالق آنها خدایی حکیم است؛
یعنی خدایی که هیچ کاری را بیهوده انجام نمی دهد. قرآن کریم در آیات گوناگون براین نکته تأکید می کند
و آفرینش جهان را»حق » می داند. از آن جمله می فرماید :
قرآن کریم در باره حق بودن آفرینش جهان چه می گوید؟
وَ ما خَلَقنَا السَّماواتِ وَ الاَرضَ ) و ما آسمان ها و زمین
وَ ما بَینَهُما لاعِبینَ و آنچه بین آنهاست را به بازیچه نیافریدیم،
ما خَلَقناهُما اِلّ بِالحَقّ آنها را جز به حق خلق نکردیم. )
پیام آیه: 1- بیهوده نبودن آفرینش 2- هدفمندی و حق بودن آفرینش جهان
حق بودن آفرینش آسمان ها و زمین به چه معنا بوده و دلالت آیه ی « وَ ما خَلَقنَا السَّماواتِ وَ الاَرضَ........) چیست؟
(حق بودن آفرینش آسمان ها و زمین به معنای هدف دار بودن خلقت آنهاست. این آیه به خوبی دلالت
بر این دارد که جهان آفرینش بی هدف نیست و هر موجودی بر اساس برنامهٔ حساب شده ای به این جهان
گام نهاده است و به سوی هدف حکیمانه ای در حرکت است.)

خلقت حکیمانه انسان را توضیح دهید؟
(انسان نیز مانند موجودات دیگر، از این قاعده کلی جدا نیست و قطعا هدفی از آفرینش او وجود داشته
است و گام نهادن او در این دنیا، فرصتی است که برای رسیدن به آن هدف به او داده شده است. )
از این رو،حضرت علی(ع) هرگاه که مردم را موعظه می کرد، معمولا سخن خود را با این عبارات آغاز می کرد:
علی (ع) در زمینه هدفدار بودن خلقت چه فرموده است؟
(ای مردم ... هیچ کس بیهوده آفریده نشده تا خود را سرگرم کارهای لهو کند و او را به خود وا نگذاشته اند
تا به کارهای لغو و بی ارزش بپردازد. )

البته میان هدف انسان و موجوداتی همچون حیوانات و گیاهان، تفاوت هایی وجود دارد. تفاوت هایی که
به ویژگی های خاص انسان و تمایز او از سایر موجودات بازمی گردد. برخی از این تفاوت ها عبارت اند از:
تفاوت های میان انسان با حیوانات و گیاهان در هدف را بیان کنید؟ انسان خود باید هدف از خلقت خود را بشناسد و آن را انتخاب کند و به سوی آن گام بردارد؛ در
حالی که گیاهان به صورت طبیعی و حیوانات به صورت غریزی به سوی هدف خود حرکت می کنند.
( انتخاب کردن دلیل بر اختیار داشتن است)
مثلاً دانهٔ گندم به صورت طبیعی در جهت رسیدن به هدف نهایی خود یعنی تبدیل شدن به خوشه ای با ده ها
دانه حرکت می کند و یا نهال کوچک خرما در مسیر رسیدن به نخلی تنومند پیش می رود.
(حق انتخاب و اختیار)انسان برخلاف حیوانات و گیاهان که استعدادهای محدود مادی دارند، مجموعه ای فراوان از
استعدادهای مادی و معنوی است. به همین دلیل، به دنبال انتخاب هدف هایی است که از طریق آن،
استعدادهای گوناگون خویش را به کمال رساند ). دارای استعداد مادی و معنوی نامحدود) انسان دارای روحیه ای بی نهایت طلب است و عطش او در دستیابی به خواسته هایش نه تنها
کم نمی شود، بلکه روز به روز افزون می گردد. او به دنبال چیزی است که هرگز پایان نمی پذیرد و تمام
نمی شود. این انسان بی نهایت طلب، در زندگی خود همواره در حال انتخاب هدف است؛ هدف هایی
پایان ناپذیر و تمام نشدنی. درحالی که حیوانات و گیاهان هدف های محدودی دارند و هنگامی که به
سرحدّی از رشد و کمال می رسند، متوقف می شوند؛ چنان که گویی راهشان پایان یافته است.
اختلاف در انتخاب هدف
وجود هدف های مختلف در انسان ها را با مثال توضیح دهید؟
(وقتی به دنیای انسان ها می نگریم، با دنیای حیرت انگیزی مواجه می شویم؛ چنان اختلافی در هدف ها
وجود دارد که ابتدا سردرگم می شویم که به راستی، کدام انتخاب درست و همسو با میل بی نهایت طلب
انسان و استعدادهای فراوان مادی و معنوی اوست و کدام یک این گونه نیست؟
کسانی به دنبال پول و ثروت اند، برخی دل به کشف اسرار جهان سپرده اند، برخی به دنبال جاه و مقام اند،
دسته ای خدمت به خلق را سرلوحه زندگی خود قرار داده اند، گروهی به هنرمندی و نقش آفرینی در
عرصه های هنری می اندیشند، گروهی نیز در آرزوی قهرمانی در ورزش، پیوسته می کوشند )و … .
علت اختلاف هدف ها در میان انسان ها را توضیح دهید؟
(هرکس با بینش و نگرش خاص خود به سراغ هدفی می رود. اگر کسی چنین بیندیشد که کمک به
دیگران ارزشمند است و می تواند روحیهٔ بی نهایت طلب او را سیراب کند و پاسخگوی استعدادهای
گوناگونش باشد، می کوشد به دیگران کمک کند. کسی هم که فکر می کند با داشتن شهرت می تواند
به این نتایج برسد، همهٔ زندگی خود را در مسیر رسیدن به شهرت قرار می دهد. پس این اختلاف در
هدف ها، ریشه در نوع نگاه و اندیشهٔ انسان دارد.)
معیارهای انتخاب هدف های اصلی

چرا انسان برای انتخاب هدف اصلی زندگی اش نیازمند به معیار می باشد؟
(با توجه به تفاوت نگاه و اندیشهٔ انسان ها، برای اینکه بتوانیم با نگاهی درست، هدف های خود را
انتخاب کنیم، نیازمند معیار و ملاک هستیم؛ معیاری که بتوانیم به وسیلهٔ آن، هدف های همسو با میل
بی نهایت طلب و استعدادهای متنوع انسان را مشخص کنیم. بدین وسیله، هدف های زندگی را به درستی
برخواهیم گزید و عمر خود را برای رسیدن به آنها صرف خواهیم کرد.)
دلایل مشخص شدن معیار های انتخاب هدف های اصلی در قرآن را بنویسید؟
(خدای رحیم و مهربان که از همه به ما مهربان تر و از خود ما به نیازهای ما آگاه تر است، در این مورد ما را
هدایت و راهنمایی کرده و معیار انتخاب هدف را مشخص فرموده و آثار و نتایج آن را نیز یادآور شده است.)
تدبّر
برای رسیدن به معیارهای انتخاب هدف، در ترجمه آیات تدبّر کنید و با تأمّل در آنها و ارتباط
دادن آنها به یکدیگر، پیام های صفحهٔ بعد را تکمیل کنید و آیاتی را که این پیام ها از آنها استخراج
می شوند، مشخص نمایید.
آن کس که تنها زندگی زودگذر دنیا را می طلبد، آن مقدار از آن را که بخواهیم و به هرکس
اراده کنیم می دهیم؛ سپس دوزخ را برای او قرار خواهیم داد تا با خواری و سرافکندگی در آن
وارد شود. سورهٔ اسراء ، آیهٔ 18
و آن کس که سرای آخرت را بطلبد و برای آن سعی و کوشش کند و مؤمن باشد، پاداش داده
خواهد شد. سورهٔ اسراء، آیهٔ19
بعضی از مردم می گویند: خداوندا به ما در دنیا نیکی عطا کن. ولی در آخرت هیچ بهره ای
ندارند. سورهٔ بقره، آیهٔ 200
و بعضی می گویند: پروردگارا به ما در دنیا نیکی عطا کن، و در آخرت نیز نیکی مرحمت فرما و ما
را از عذاب آتش نگاه دار. سورهٔ بقره، آیهٔ 201
اینان از کار خود نصیب و بهره ای دارند؛ و خداوند سریع الحساب است.
سورهٔ بقره، آیهٔ 202
آنچه به شما داده شده، کالای زندگی دنیا و آرایش آن است و آنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر
است؛ آیا اندیشه نمی کنید؟ سورهٔ قصص، آیهٔ 60

پیام آیات مرتبط با پیامبرخی از هدف ها و دل بستگی ها محدود و پایان پذیر هستند و تنها پاسخگوی 18 اسراء 200بقره
برخی از استعدادهای مادی ما هستند.اگر کسی این هدف ها را به عنوان هدف اصلی برگزیند، ممکن است به 18 اسراء
مقداری از آن برسد.اگر کسی فقط این هدف ها را انتخاب کند …………… . 18 اسراء 200بقرهبرخی هدف ها پایان ناپذیر و همیشگی اند و پاسخگوی استعدادهای مادی و 19 اسرا 60 قصص
معنوی بیشتری در وجود ما هستند.اگر کسی این هدف ها را به عنوان هدف اصلی برگزیند و ………… به هدف 19 اسراء
خود خواهد رسید.هدف های پایان ناپذیر همان هدف های اخروی هستند. 60 قصصهدف های پایان پذیر همان هدف های دنیوی هستند. 18 اسراء 60قصصاصل قرار گرفتن هدف های اخروی، مانع بهره مندی انسان از نعمت های 201و202 بقره
دنیایی نمی شوند.اگر هدف های دنیوی اصل قرار گیرند، مانع رسیدن به هدف های اخروی می شوند. آیهٔ 18 سورهٔ اسراء و 200 سورهٔ بقره
نتیجه: برنامه ریزی انسان باید دربرگیرندهٔ اهداف اخروی و اهداف دنیوی باشد و به گونه ای تنظیم شود که اهداف اخروی اصل قرار گیرند و هدف های دنیوی فرع و تابع آنها باشند.

انواع هدف های زندگی و نکات مهم آنها را بیان کنید:اهداف و دل بستگی های فرعی : یا پایان پذیر یا دنیوی یا مادی یا زود گذر بهره مندی محدوداهداف و دل بستگی های اصلی : یا پایان ناپذیریا اخروی یا معنوی یا جاودانه بهره مندی نامحدود
با توجه به آیات قرآن منظور از اهداف اصلی و فرعی را بیان کنید؟
همان طور که با تدبّر در آیات دیدید،) اینجا سخن از هدف های اصلی و فرعی است، که هر دو خوب
می باشند و برای زندگی ما ضروری هستند. مهم این است که هدف فرعی را به جای هدف اصلی قرار
ندهیم و آن قدر به اهداف فرعی دل نبندیم که مانع ما در رسیدن به اهداف اصلی شوند و از رفتن به سوی
کمالات بازدارند.(
چرا نعمت های دنیا بد نیستند؟
(تلاش برای رسیدن به نعمت های دنیا نه تنها بد نیست، بلکه ضروری و خوب است.
فقط باید توجه کنیم که برای رسیدن به نعمت های دنیا مرتکب گناه نشویم و آن قدر سرگرم آنها نباشیم
که از زیبایی های پایدار باز بمانیم.)

برترین هدف
هدف جامع را توضیح دهید؟
(حتما این مصرع از شعر زیبای مولوی را شنیده ای که می گوید:
چون که صد آمد نود هم پیش ماست
این مصرع را به صورت یک ضرب المثل در جایی که یک چیز، جامع و دربردارندهٔ چیزهای دیگر
است، استفاده می کنند.
برخی هدف های زندگی، نیز این گونه اند؛ یعنی دربردارندهٔ هدف های دیگر نیز هستند و رسیدن به آنها
برابر با دستیابی به سایر اهداف نیز هست. به میزانی که این گونه هدف ها برتر و جامع تر باشند، هدف های بیشتری را در درون خود جای می دهند.)
ویژگی آدم های زیرک را بنویسید؟
(معمولاً آدم های زیرک و هوشمند هدف های خود را به گونه ای انتخاب می کنند که به قول معروف « با یک تیر چند نشان بزنند». « متنوع بودن استعدادهای انسان » و « بی نهایت طلبی او »،)

حال به نظر شما در میان هدف های اصلی، برترین و کامل ترین هدف کدام است؟ هدفی که رسیدن به
آن مساوی رسیدن به هدف های دیگر نیز باشد؟

برترین هدف اصلی ما چیست؟
با توجه به دو ویژگی « متنوع بودن استعدادهای انسان » و « بی نهایت طلبی او »،( اگر هدفی را که انتخاب ، می کنیم، بهتر بتواند پاسخگوی این دو ویژگی باشد، آن هدف، کامل تر است. بنابراین برترین هدف اصلی ما آن هدفی است که همهٔ استعدادهای متنوع ما را دربرگیرد و در جایی متوقف نشود و نهال وجود ما را به درختی پربار و زیبا تبدیل کند به طوری که سراسر وجود ما را شادابی، بالندگی و شور و نشاط فرا گیرد. )
ویژگی های شخصیت علی (ع) را بنویسید؟
امیرالمؤمنین علی (ع) را ببینید! ایشان رشد و تکامل خود را زیر نظر و با تربیت پیامبر اکرم (ص)آغاز
کرد و جلوه گاه همهٔ کمالات و زیبایی ها شد. وقتی به شخصیت ایشان می نگرید، می بینید که ( ایشان در میدان علم و دانش، رشادت و جنگاوری، سخنوری، مهربانی و دوستی، پهلوانی و جوانمردی، نیایش و عبادت، حق طلبی و عدالت، پس از رسول خدا (ص) بی نظیر است) . راستی ایشان چه چیزی را مقصود و هدف خود قرار داده که به همهٔ این زیبایی ها دست یافته است؟

فطری بودن خداگرایی در انسان را توضیح دهید؟
(هرکس اندکی تأمل کند، می بیند که در ذات خود در جست و جوی سرچشمهٔ خوبی ها و زیبایی هاست و
تا به آن منبع و مبدأ نرسد، آرامش نیافته و از پای نخواهد نشست. این سرچشمه، همان خداوند است که
خالق همهٔ کمالات و زیبایی هاست؛ او که خود نامحدود است و کمالات و خوبی هایش حد و اندازه ندارد.
هر کمال و خوبی از او سرچشمه می گیرد و در جهان گسترده می شود.)

تقرب و نزدیکی به خدا به عنوان برترین هدف را توضیح دهید؟
(پس مقصود و هدف نهایی ما خداوند است. به راستی جز او چه کسی و چه چیزی می تواند برترین و
اصلی ترین هدف ما باشد؟ چه کسی جز او می تواند روح پایان ناپذیر انسان را سیراب کند و زمینه شکوفا شدن استعدادهای متنوع مادی و معنوی انسان را فراهم آورد؟ اگر روح انسان بی نهایت طلب است و خوبی ها را به صورت بی پایان می خواهد، شایسته است که تنها تقرب و نزدیکی به خدای بزرگ مقصد نهایی او باشد.)
مفهوم تقرب به خدا را توضیح دهید؟
البته ( نزدیکی و تقرب به خداوند، نزدیکی مکانی و ظاهری نیست. چه بسا دو نفر در یک مکان در کنار
هم باشند ولی هیچ نزدیکی به هم احساس نکنند. نزدیکی به خدا یک نزدیکی حقیقی است، همان طور که
دوری از او هم بدترین نوع دوری است. خدا سرچشمهٔ زیبایی ها و خوبی هاست و انسان ها به میزانی که
زیبایی ها و خوبی ها را کسب کنند به خدا نزدیک تر می شوند.)

چرا افرا زیرک « عبادت و بندگی خدا » را به عنوان « هدف اصلی» انتخاب می کنند؟
(افراد زیرک با انتخاب خدا به عنوان هدف اصلی خود، هم از بهره های مادی زندگی استفاده می کنند و
هم از آنجایی که تمام کارهای دنیوی خود را در جهت رضای خدا انجام می دهند، جان ودل خود را به
خداوند نزدیک تر می کنند و سرای آخرت خویش را نیز آباد می سازند.)

مَن کانَ یُریدُ ثَوابَ الدُّنیا هرکس نعمت و پاداش دنیا را بخواهد
فَعِندَ اللّٰهِ ثَوابُ الدُّنیا وَ الآخِرَةِ نعمت و پاداش دنیا و آخرت نزد خداست.

چرا اهداف اصلی اراده محکم می خواهد؟
( البته این هدف، به همان میزان که بزرگ و ضامن خوشبختی ماست، همت بزرگ و ارادهٔ محکم
می طلبد؛ همان طور که دستیابی به گوهرهای گران قدر دریاها، پشتکاری شگرف می خواهد.)

تدبّر
به نظر شما برنامهٔ زندگی روزانه من و شما بایستی چگونه تنظیم شود تا بر اساس آیه زیر، تمامی
اعمال و زندگی ما برای خدا باشد؟
قُل اِنَّ صَلاتی وَ نُسُکی وَ مَحیایَ وَ مَماتی بگو نمازم، تمامی اعمالم و زندگی و مرگ من
لِلّٰهِ رَبِّ العالَمینَ برای خداست که پروردگار جهانیان است.
اندیشه و تحقیقشعر « چون که صد آمد، نود هم پیش ماست » چه ارتباطی با موضوع هدف زندگی دارد؟ دلیل بیاورید:
الف ) زیرک ترین افراد این جهان، مؤمنان هستند.
ب ) کسی که هدف اصلی زندگی خود را ثروتمند شدن قرار دهد، دچار خسران می شود.شخصی می گوید:« لازمهٔ تقرب به خدا این است که کارهایی مانند کسب مال و ثروت که از امور فرعی هستند، کنار گذاشته شود» با او موافقید یا خیر؟ چرا؟ حکایت زیر را بخوانید و با توجه به آن به سؤال پاسخ دهید.
« مسافری در سفر خود به یک دو راهی رسید. از پیرمردی که در آنجا نشسته بود پرسید: من از
کدام یک از این دو راه باید بروم؟ پیرمرد گفت: قصد داری به کجا بروی؟ مسافر جواب داد: نمی دانم!
پیرمردگفت: وقتی نمی دانی به کجا می خواهی بروی، تفاوتی نمی کند که کدام راه را انتخاب کنی»
به نظر شما این حکایت، با کدام یک از بخش های درس در ارتباط است؟ چرا؟

موضوعات مرتبط: سال اول دبیرستان (کلاس دهم ریاضی و تجربی) معارف اسلامی ...