درس دوم کلاس10 پر پرواز

درس دوم

پر پرواز٭

جامع ترین و اصلی ترین هدف زندگی انسان چیست؟

در درس پیشین دانستیم که (جامع ترین و اصلی ترین هدف زندگی انسان، نزدیکی و تقرب به خداست.)

رشد و رستگاری انسان در رسیدن به هدف زندگی چگونه میسر می شود؟

رشد و کمال انسان و در نتیجه رستگاری او فقط با گام برداشتن به سوی این هدف میسر می شود.

اولین گام برای حرکت انسان در مسیر رسیدن به هدف زندگی چیست توضیح دهید؟

اولین گام برای حرکت انسان در این مسیر، شناخت انسان است؛ یعنی شناخت سرمایه ها، توانایی ها و

استعدادهای او و چگونگی به کارگیری این سرمایه ها و همچنین شناخت موانعِ حرکت انسان در مسیر

تقرب به خداوند و نحوه مقابله یا دوری از این موانع.

سودمندترین دانش ها چیست؟

به همین دلیل است که خودشناسی سودمندترین دانش ها شمرده شده است.

به راستی خداوند متعال چه جایگاهی برای انسان در نظام هستی قائل است؟

برای گام برداشتن انسان در مسیر تقرب به خدا، چه توانایی هایی در وجود او قرار داده است؟

و سرانجام اینکه مهم ترین موانع تقرب به خدا و رسیدن انسان به کمالات و زیبایی ها چه چیزهایی

است؟

سرمایه های انسان

از کجا متوجه می شویم که خداوند برای انسان در نظام هستی جایگاه ویژه ای قائل شده است ؟

خداوند آنچه در آسمان ها و زمین است، برای انسان آفریده و توانایی بهره مندی از آنها را در وجود او

قرار داده است. اینها نشان می دهد خداوند متعال انسان را گرامی داشته و برای انسان در نظام هستی

جایگاه ویژه ای قائل شده است.

همچنین، خداوند متعال برای اینکه انسان بتواند در مسیر رشد و کمال خود حرکت کند و به هدف خلقت

یعنی تقرب به خدا دست یابد، سرمایه هایی در اختیارش قرار داده است ).

برخی از این سرمایه ها عبارت انداز:

سرمایه های وجود ی انسان را بیان کنید؟

1ـ پروردگار، به ما نیرویی عنایت کرده تا با آن بیندیشیم و مسیر درست زندگی را از راه های غلط

تشخیص دهیم. حقایق را دریابیم و از جهل و نادانی دور شویم.

نام این توانایی چیست؟ تفکر و تعقل

تدبّر

با توجه به ترجمهٔ آیات زیر بگویید هر آیه به کدام یک از آثار دیگر بهره گیری انسان از عقل اشاره دارد؟

آنها هنگامی که مردم را به نماز فرا می خوانید، آن را به مسخره و بازی می گیرند؛ این به خاطر

آن است که آنها گروهی هستند که تعقل نمی کنند. سورهٔ مائده، آیهٔ 58

و می گویند: اگر ما گوش شنوا داشتیم یا تعقل می کردیم، در میان دوزخیان نبودیم.

سورهٔ ملک، آیهٔ 10

2ـ خداوند، ما را صاحب اراده و اختیار آفرید و مسئول سرنوشت خویش قرار داد. سپس راه

رستگاری و راه شقاوت را به ما نشان داد تا با استفاده از سرمایهٔ عقل راه رستگاری را برگزینیم و از

شقاوت دوری کنیم.

اِنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ ما راه را به او نشان دادیم

اِمّا شاکِرًا وَ اِمّا کَفورًا یا سپاسگزار خواهد بود و یا ناسپاس

برای این ویژگی، نام مناسب انتخاب کنید: اراده و اختیار

3ـ او سرشت ما را با خود آشنا کرد و گرایش به خود را در وجود ما قرار داد. از این رو هرکس

در خود می نگرد و یا به تماشای جهان می نشیند، خدا را می یابد و محبتش را در دل احساس می کند.

امیرمؤمنان علی می فرماید:

«هیچ چیزی را مشاهده نکردم، مگر اینکه خدا را قبل از آن، بعد از آن و با آن دیدم »

گاهی غفلت ها سبب دوری ما از او و فراموشی یاد او می شود، ولی باز که به خود بازمی گردیم، او را

در کنار خود می یابیم و می گوییم:

برای این ویژگی، نام مناسب انتخاب کنید: خداگرایی فطری

4ـ خدای متعال، شناخت خیر و نیکی و گرایش به آن و شناخت بدی و زشتی و بیزاری از آن را در

وجود ما قرار داد، تا به خیر و نیکی روآوریم و از گناه و زشتی بپرهیزیم. از این روست که همهٔ ما فضائلی

چون صداقت، عزت نفس و عدالت را دوست داریم و از دورویی، حقارت نفس، ریا و ظلم بیزاریم.

وَ نَفسٍ وَ ما سَوّاها سوگند به نفس و آن که سامانش بخشید

فَاَلهَمَها فُجورَها وَ تَقواها آن گاه بدکاری ها و تقوایش را به او الهام کرد .

برای این ویژگی، نام مناسب انتخاب کنید:گرایش به خیر و نیکی

5ـ گرایش انسان به نیکی ها و زیبایی ها سبب می شود که در مقابل گناه و زشتی واکنش نشان دهد و

آن گاه که به گناه آلوده شد، خود را سرزنش و ملامت کند و در اندیشهٔ جبران آن برآید. قرآن کریم، عامل درونی این حالت را « نفس لوامه » یعنی نفس سرزنشگر، نامیده و به آن سوگند خورده است.

وَ لا اُقسِمُ بِالنَّفسِ اللَّوّامَةِ و سوگند به نفس ملامت کننده

نام دیگر این عامل درونی را بنویسید: نفس لوامه ( وجدان)

6ـ علاوه براین سرمایه های بزرگ، خداوند، پیامبران و پیشوایان پاک و دلسوزی را همراه با کتاب

راهنما برای ما فرستاد تا راه سعادت را به ما نشان دهند و در پیمودن راه حق به ما کمک کنند.

سرمایه و هدف

رابطه سرمایه و هدف را توضیح دهید؟

هدف و مسیر حرکت هر کس با توانایی ها و سرمایه هایش هماهنگی دارد. اگر کسی سرمایه ای اندک

داشته باشد، به کاری کوچک روی می آورد. ولی هرچه سرمایهٔ این شخص بیشتر شود، هدف های

بزرگ تری را می تواند مدنظر قرار دهد و به کارهای ارزشمند تری روآورد.

چراهدف و مسیر ما باید متفاوت از حیوانات باشد؟ (چراهدف ما باید به وسعت سرمایه هایمان باشد ؟)

انسان سرمایه های عظیم و ارزشمندی همچون عقل، وجدان و راهنمایان الهی و … دارد؛ سرمایه هایی

که حیوانات و گیاهان از آن برخوردار نیستند. از آنجا که ما بیش از حیوانات سرمایه و استعداد داریم، قطعا هدف و مسیر ما نیز باید متفاوت از آنها باشد. پس چگونه می توانیم به کاری که در حد و اندازه حیوانات

است، قانع شویم و در همان سطح بمانیم. هدف ما باید به وسعت سرمایه هایمان باشد.

اگر هدف از خلقت ما خوردن، خوابیدن و شهوت رانی در این دنیای چندروزه بود، آیا به سرمایه هایی

همچون عقل و وجدان و پیامبران نیاز داشتیم؟!

ثمرات عقل و وجدان از سرمایه های انسان چیست؟

(عقلی که با دوراندیشی، ما را از خوشی های زودگذر منع می کند و وجدانی که با محکمه اش، ما را از راحت طلبی باز می دارد.) اگر بنا بر خوردن و خوابیدن باشد، حیوانات از ما خوش تر زندگی می کنند! چون نه عقل دارند که مانع آنان باشد و نه وجدانی که گاه و بیگاه آنان را سرزنش کند.

موانع رسیدن به هدف را نام ببرید؟ 1ـ نفس اماره در درون انسان 2ـ شیطان عامل بیرونی

خدای متعال، علاوه بر اینکه عوامل رشد و کمال را به ما نشان داده، عوامل سقوط و گناه و دورماندن

از هدف را نیز به ما معرفی کرده است.

خدای متعال، چگونه عوامل سقوط و گناه و دورماندن از هدف را به ما معرفی کرده است؟

معنی نفس اماره را بنویسید؟

1ـ او به ما یادآوری می کند که عاملی درونی، انسا نها را برای رسیدن به لذت های زودگذر دنیایی، به گناه دعوت می کند و از پیروی از عقل و وجدان بازمی دارد. میل سرکشی که در درون انسان طغیان می کند و وی را به گناه فرامی خواند،« نفس امّاره » یعنی فرمان دهنده به بدی ها نامیده می شود. این

عامل درونی همان است که حضرت علی (ع) درباره اش فرموده است:

« دشمن ترین دشمن تو، همان نفسی است که در درون توست »

2ـ همچنین، خداوند از عاملی بیرونی خبر می دهد که خود را برتر از آدمیان می پندارد و سوگند یاد

کرده است که فرزندان آدم را فریب دهد و از رسیدن به بهشت باز دارد. کار او وسوسه کردن و فریب

دادن است و جز این، راه نفوذ دیگری در ما ندارد. این خود ما هستیم که به او اجازهٔ وسوسه می دهیم

یا راه فریب را بر او می بندیم.

همین دشمن، در روز قیامت که فرصتی برای توبه باقی نمانده است، به اهل جهنم می گوید:

« خداوند به شما وعدهٔ حق داد؛ اما من به شما وعده ای دادم و خلاف آن عمل کردم. البته من بر شما

تسلطی نداشتم؛ فقط شما را به گناه دعوت کردم. این خودتان بودید که دعوت مرا پذیرفتید. امروز خود

را سرزنش کنید نه مرا. نه من می توانم به شما کمکی کنم و نه شما می توانید مرا نجات دهید »

نام این دشمن چیست؟ نفس اماره و شیطان

تدبّر

با توجه به ترجمه آیات زیر بگویید شیطان از چه راه هایی انسان را فریب می دهد؟

شیطان می خواهد به وسیلهٔ شراب و قمار، در میان شما دشمنی و کینه ایجاد کند و شما را از یاد

خدا و نماز باز دارد. سورهٔ مائده، آیهٔ 91

و شیطان، هر کاری را که ]گناهکاران[ می کردند، در نظرشان زینت داد.

سورهٔ انعام، آیهٔ 43

کسانی که بعد از روشن شدن هدایت برای آنها، پشت به حق کردند، شیطان اعمال زشتشان را

در نظرشان زینت داده و آنان را با آرزوهای طولانی فریفته است.

سورهٔ محمّد، آیهٔ25

اندیشه و تحقیق

1 ـ آیا وجود شیطان، مانع اختیار و اراده ما در تصمیم گیری ها می شود؟

2 ـ چه رابطه ای میان «توانایی ها و سرمایه ها « و» هدف « وجود دارد؟

3 ـ خداوند، شیطان را از درگاه خود راند و برای همیشه او را طرد کرد، چون فرمان خدا را برای سجده بر

انسان اطاعت نکرد. حال، دیدگاه و احساس خود را نسبت به انسان هایی که حاضر نیستند در برابر خدا سجده

کنند و بندگی شیطان را می پذیرند، بیان کنید.

موضوعات مرتبط: سال اول دبیرستان (کلاس دهم ریاضی و تجربی) معارف اسلامی ...